Ozon (O₃)

Wat is Ozon eigenlijk voor een stof, wat doet het voor ons aquarium en wat zijn de gevaren voor ons en onze dieren. Ik zal proberen u hierover enige nuttige informatie te verstrekken.

Ozon is ontdekt door Christian Friedrich Schonbein in 1840. De naam komt van het oud Grieks “ozein” wat “rieken”betekent. Ozon is een sterk prikkelend en reactief gas en een sterke oxidator.

Ozon is een gas met drie zuurstof atomen, Zuurstof bevat slechts twee atomen die hecht met elkaar verbonden zijn. Daarentegen heeft ozon met zijn drie atomen zuurstof niet zo’n hechte band, een van de zuurstof atomen wil zich erg graag binden met een andere stof, zo’n vrije atoom is een nogal agressief baasje, waar veel chemicaliën en materialen en alle organismen niet tegen bestand zijn. Het is niet gezond om langdurig ozon in te ademen, ook niet in lage concentraties. Sommige kopieerapparaten en computerprinters produceren ozon en moeten daarom niet in een kamer waarin ook gewerkt wordt worden geplaatst. Omdat ozon een onstabiel gas is, bestaat er explosiegevaar bij hoge temperaturen in de aanwezigheid van waterstof, ijzer, koper of chroom. Ozon is scherp ruikend, de slijmvliezen prikkelend, zeer giftig gas (kan kankerverwekkend zijn). In lage concentraties heeft het een zeer karakteristieke geur die ook soms te ruiken is na een zware onweersbui. Vloeibare ozon is donkerblauw van kleur, vast ozon is zwart. De gasvormige ozon die wij voor aquarium gebruik opwekken is blauw van kleur, het absorbeert veel kortgolvig ultraviolet licht. Ozon lost goed op in water 0,25 gram per liter. Vooral bij hogere temperaturen en hoge P.H. waarden ontleedt het snel.

Wat doet ozon met zeewater?

Wat er in zeewater precies gebeurd is nog steeds een punt van studie. In grote lijnen gebeurt er het volgende, in zeewater met z’n relatief hoge PH wordt o.a. ammoniak omgezet tot nitraat. De aanwezigheid van bromide bevordert dit. OH^*-radicalen reageren uitsluitend met NH₃ en niet met NH₄ (ammonium). Bij een PH van 8,3 is maar een klein percentage van de ammoniak aanwezig als ammonia. Hoe hoger de PH, hoe beter de omzetting van ammonia in nitriet en nitraat door ozon. In zeewater zit veel bromide en dit wordt geoxideerd tot hypo-bromiet (Obr^--) en uiteindelijk tot bromaat (BrO₃^--). Ook de hoofdcomponent van zeewater, het chloride (CL^--) wordt weer een klein deel soms geoxideerd tot chloraat (CLO₃).

Bij deze reacties ontstaan soms ook sporen van stoffen als chloroform ed. , die als gas vrij snel uit het water worden geblazen. Bromaat en chloraat zijn stabiel en voor water-organismen enigszins giftig. Veel is hierover nog niet bekend.

Het jodiumgehalte van zeewater loopt snel terug door ozonisatie. Eerst wordt echter het giftige, vrije jodium gevormd. Ook zou een mangaangebrek kunnen ontstaan. Het zeer giftige cyanide (CN^--) en sulfide (S⁼⁼) worden door ozon veranderd in niet giftige producten, evenals sulfiet (SO₃⁼⁼) en hydroxylamine (NH₂OH).

Ozon is giftig voor alle levende organismen. Het daardoor ook te gebruiken om microben en ook blauw-algen in water te doden. Dit werkt echter pas goed als de organische stoffen die door ozon kunnen worden afgebroken, ook daadwerkelijk zijn vernietigd. Eerst worden die stoffen gepakt, daarna zijn de microben pas aan de beurt. Met ozon micro-organismen doden in vuil water is daardoor een twijfelachtige zaak.

Het meten van ozon momenteel is er voor de aquaristiek nog geen goed werkende en nauwkeurige meetapparatuur voor handen de enig goed werkende meet apparatuur is onze neus en die mag niets ruiken!

Een goede maat voor de grote van een ozonisator voor ons aquarium is de volgende volgens de producent “Sander” in Duitsland. Per 100 liter water kunnen wij maximaal 10 milligram ozon per uur toevoegen. Voor grote systemen betekent dit dus 0,1 gram per M³ per uur. Verder zegt men daar dat ozon met een Redox regelautomaat dient te doseren. Zonder gebruik van ozon heeft zeewater een redox waarde van 300 tot 350 millivolt. Bij hogere waarden wordt het water te steriel, bij lagere waarden is het water dus niet optimaal voor onze dieren. Helaas is een redox elektrode voor deze lage waarden niet te eiken een redelijk betrouwbare test is om de elektrode in vers leidingwater te dompelen en na circa 5 minuten dient de redox waarde rond de 200 millivolt aan te geven. Een nieuwe redox elektrode dient minimaal een nacht in te wateren voor we een redelijk betrouwbare waarde kunnen weergeven. Verder moeten we de elektrode bij voorkeur constant in de te meten vloeistof gedompeld houden voor een zo betrouwbaar mogelijke meting.

Zelf heb ik goede resultaten tegen o.a. blauw algen met een dosering van 20 milligram ozon per uur op circa 600 liter aquarium water. Ozon doseer ik bij voorkeur in een eiwit afschuimer en het retour water wordt via een kolom met actieve kool in het systeem terug gevoerd. De kool is alleen bedoeld om restanten ozon onschadelijk te maken want die verbranden de kool waarbij alleen maar onschadelijke as overblijft. Dit is om te voorkomen dat dieren door vrije ozon worden beschadigd.

Als onderhoud aan de ozonreactor dienen wij de reactiebuis eens in de 8 tot 12 weken te reinigen met de speciale borstel die door Sander bij de reactor wordt geleverd om optimale ozon productie te behouden. Vochtige lucht beïnvloed de ozon productie negatief en bevorderd oxide vorming in de ozon reactiebuis.

Mijn conclusie is dat we uiterst voorzichtig met ozon moeten omgaan en heeft u het niet beslist nodig dan zou ik het niet gebruiken.

Literatuur.

·         GIDS EN HANDBOEK voor de zeeaquariumliefhebber en amateur zee-bioloog.  Uitg. N.B.B.Z.  1985,  ISBN NR. 90-71350-01-0 losbl.

·         Directe informatie ERWIN SANDER Elektroapparatebau Gmbh.

Naar Boven